Melih Gümüş 21 Nisan 2020

 Yakın geçmişte tarihe karışan en büyük devlet Sovyetler Birliği hala insanların ilgisini çekiyor.  Şaşırtıcı kültürel eğilimleri tuhaf kuralları, ilginç Devlet yapısıyla bu iddialı devlet uzun bir süre dünya gündeminin en üst sıralarında yer aldı ve insanlık tarihine yön verdi. Bu yazımızda Sovyetler Birliği ile ilgili tarihten kültüre, yaşamdan, ekonomiye birçok konuda ilginç bilgilere bakacağız.

 Amerika ile Sovyetler Birliği arasındaki uzay yarışı Soğuk Savaş dönemine damgasını vuran en önemli olaylardan biridir. İlginçtir normalde bile bir araya gelmeyen bu iki kutup, bir ara uzaya birlikte gitme fikrini görüştü. Amerika’nın teklif sonrası Sovyetler bunu kabul etmeye hazırlanıyordu ki Başkan Kennedey öldürüldü. Kennedey’nin yerine geçen yardımcısı Johnson güvenmeyen Sovyet yönetimi bu ortaklıktan vazgeçti.

 Tetris oyununun telif hakları soruya Sovyet Hükümetine aitti. Dönemin Moskova Bilim Akademisi’nde çalışan Aleksey Pajitnov, 1985 yılında Tetris’i geliştirdi. Komünist rejimle yönetilen Sovyetler’de üretilen her eser topluma ait kabul edilir ve hakları da Sovyet yönetimine ait olurdu. Aleksey Pajitnov  1991’de Amerika’ya göç edene kadar tetris’ten hiçbir telif hakkı alamaz.

 Dünyanın kazılan en derin çukuru Sovyetler Birliği döneminde kazılmıştır. Bu gün ünvanını kaptırsa da 1979’dan 1992 ye kadar kazılan Kola Derin Sondajı o dönem insan eliyle kazılmış en derin çukurdu. Bugünkü Rusya’nın Norveç sınırına yakın Kola Yarımadası’nda başlandı projeye.  Yeryüzünün katmanları hakkında bilimsel verilere ulaşmak amacıyla kazıldığı ancak ekonomik sebeplerle sonlandırıldı. Tesisteki teknik malzemeler de 2008’de Rusya tarafından hurda olarak satıldı. Çukuru kazıldıkça derinlerden gelen seslerin işçileri çok korkuttuğu ve kimsenin burada çalışmak istememesi kola çukuru hakkında anlatılan en önemli hikayelerdir. 

 Guinness Rekorlar kitabına göre tarihin en başarılı ciladı Sovyet vasili Blokhin’dir, Stalin’in emriyle polonyalılara karşı yapılan Katlini katliamında görev alan Blokhin , 28 günde 7000 kişiyi kendi elleriyle infaz etmiştir.Her gece 10 saat çalışarak ortalama 3 dakikada bir infaz yapmıştır. Katyn katliamında toplamda 22000 Polonyalı hayatını kaybetmiştir.

 Başka bir gezegenin yüzeyine iniş yapan ilk uzay aracı Sovyetler Birliği tarafından geliştirildi. Vanera 7 uzay aracı 1970’te venüsun yüzeyine iniş yaptı. Fakat Venüs’ün sıcaklığına ve basınca sadece 23 dakika dayanabildi. 

Sovyetler Birliği’nde en çok izlenen yabancı filmler Hint Filmleri’ydi.  Dönemin en önemli Hint aktörlerinden Raj Kapor, sovyetler de en az kendi ülkesindeki kadar popülerdi.

Sovyetlerin kurucusu Lenin öldükten sonra Sovyet hükü meti lenin’in beynini incelemek için bir departman kurdu. Böyle bir dehanın beyninin nasıl çalıştığı konusunda araştırmalar yapan bilim adamları normalden farklı bulgulara rastlamadılar. Sovyetler’in o dönem yaptığı çalışmaların yetersiz kabul eden Ruslar, 1993’te tekrardan çalışmalara başladılar ve bugün hala Moskova bin akademisinde çalışmalar devam ediyor.

 Sovyetler Birliği internet dönemine yetişmişti. İnternetin ilk yıllarında ülkelere göre alan adları uzantıları ayarlanırken, sovyetler Birliği içinde “.su” uzantısı ayarlandı. Bu olaydan 15 ay sonra sovyetler Birliği çökünce bu uzantı internette illegal işler için popüler bir tercih oldu.

Bugün GPS sistemleri günlük hayatımızın bir parçası. Tüm yollar, yollar ile ilgili bilgiler internet sayesinde telefonunuzun ekranında.  İnternet öncesi dönemde dünyanın en detaylı haritası Sovyetler Birliği tarafından çıkarıldı. Tüm yollar, yolların genişliği, köprüler geçişler gibi daha bir sürü detay Sovyetler tarafından soğuk savaş döneminde haritalandı. Hatta Amerika bile bir dönem bu haritayı kullandı. 

 Bugünlerde sosyal medyada çok rastlanan ve genellikle peki buna ne diyeceksin yada ama sizde şöyle yapmıştınız şeklindeki cümlelerle dile getirilen eleştiriye cevap vermek yerine eleştirinin köşeye sıkıştırmaya çalışmak Sovyetler Birliği tarafından geliştirilmiş  bir propaganda. yönetimidir. Amerika ile yaşanan Soğuk savaş döneminde geliştirildi. adı WhatAboutizm Türkçe olarak “buna ne diyeceksinızceliktir”.

 Sovyetler Birliği’nin son lideri Nihal Garbaçov 1998’de çekilen pizza hut reklamında rol almıştır. Senelerce Amerikan emperyalizmine karşı başka bir yaşam olduğu iddiasıyla yaşanan Sovyetlerin son lideri, emperyalizmin markalarından birine hem de emperyalizmin en güçlü aydınlarından biri olan reklamlarda olmayarak teslim oldu.

 Sovyetler Birliği’nde mahkumlar tamamen kendi isteklerini, vücutlarına Lenin ve Stalin dövmeleri yapıyorlardı, bunun nedeni işkencelere karşı dokunulmazlık elde etmeleriydi. Sovyetler yasalarına göre Lenin ve Stalin’in resimlerine ateş etmek, vurmak, şiddet göstermek yasaktı.
 


Sovyetler Birliği’nde düzenlenen bir şarkı yarışmasında oylama için evlerin ışıkları kullanıldı. O dönem ülkede telefon yaygın olmadığı için halktan beğenmediğim şarkılarla ışıkları kapatmaları istendi. Devletin enerji şirketindeki görevliler de enerji akışının çokluğunu yazılı rapor ederek kimin en fazla puan aldığını tespit etti. Sovyetler Birliği’nde satışa sunulan ilk yabancı ürün pepsidir. Sovyet parasının dünyada geçerli olmadığı için pepsi ödemeyi vodkaa olarak yapıyorlardı. Pepsi de elindeki vodkaa’ları satmak için Amerika’da alkollü içecek pazarına girdi. Zamanın Sovyetlerde  pepsi olan talep artınca tüketimi karşılayacak kadar vodkaa olmadığından Sovyet yetkililer ödemeyi savaş gemisi olarak teklif ettiler.  Pepsi bu teklifi kabul edince o dönem dünyanın en büyük 6 deniz konusuna sahip oldu.  Tabii ki bu gemileri kullanmadılar. Isveç’e hurda olarak satıp paraya çevirdiler.

 1959’da Amerika Başkanı Eisenhower ve Sovyet lideri Khrushchev arasında diyalog kurulunca soğuk Savaş kısa bir süreliğine de olsa durdu. Bu sürede görüşmeler için Khrushchev Amerika’ya 12 günlük bir gezi düzenledi. Gezide görüşmelerin yanında marketler, fabrikalar Disneyland ve Silikon Vadisi ziyaretleri de vardı. Silikon Vadisi’nde ABM fabrikasını gezen Khrushchev bilgisayar teknolojilerine karşı pek ilgi göstermedi ancak açık büfe kafeteryalar çok dikkatini çekti.  Bu kafeteryalarda uygulanan self servis konseptini Sovyetler Birliği fabrikalarında da uygulanması için talimat verdi.

 Sovyetler Birliği’nin Pobeda ve Moksvich 3 gibi modelleri bugün araba merakları için komik arabalar olsada zamanına göre pek parlak arabalar sayılmazdı. Ayrıca o dönem Sovyetler Birliği’nde imkanlar kısıtlı olduğu için ciddi bir yedek parça sıkıntısı çekiliyordu.  Araba sahipleri araçlarını park ettikten sonra sileceklerin de seçip yanlarına alıyorlardı. Silecek hırsızlığı çok yaygındı. 

 Yüzlerce Amerikan ajanının zımba teli sayesinde fark ettiler. Sovyetler Birliği’ne sızmak isteyen Amerikan ajanları için hazırlanan sahte Sovyet pasaportlarında paslanmaz zımba teli kullanılıyordu. Gerçek Sovyet pasaportlarında ise daha kalitesiz ve kolay pasta metalden yapılmış zımba telleri vardı. Bu durumu fark eden  kgb ajanları yüzlerce Amerikan ajanının daha ülkeye girmeden kıskıvrak yakaladılar.

 Gazap Üzümleri ve Amerika’daki Büyük Buhran’ı konu alan bir filmdi.  Sovyet hükumeti emperyalizmin insanların nasıl bir duruma soktuğunu göstermek için bu filmin sinemalarda gösterilmesinin teşvik ediyordu.  Filmde en fakir Amerikalıların bile arabaya sahip olması sovyet halk arasında muhabbetlere konulunca Stalin’in emriyle film yasaklandı.  eğer sizin de sovyetlere dair bildiğiniz ilginç gözel varsa lütfen yorumlarda belirtin.